Het begon altijd met de klok van de Gereformeerde Kerk. Die zware, trage klok die over de polders rolde alsof God zelf zijn vinger op de wijzers hield. In Staphorst hoorde je hem zelfs als je de ramen dicht had en de gordijnen voor de ruiten hingen, die zware, donkere gordijnen die overdag de zon buiten hielden en ’s avonds de blikken van de buren. Iedereen wist van elkaar. Dat was het mooie en het vreselijke tegelijk.

Ik heette Gerrit. Vijfendertig, getrouwd met Jannie, drie kinderen die al lang genoeg waren om zelf te weten wanneer ze hun mond moesten houden. Mijn vader zat in de kerkenraad. Mijn moeder bad hardop voor het eten, lang genoeg om de aardappelen koud te laten worden. En toch, als de avond viel en de laatste fietsen over de klinkers waren gereden, gebeurde er iets anders onder diezelfde hemel.

Het begon bij de boerderij van mijn oom Klaas. Zijn vrouw, tante Greet, was al jaren ziek. Niet echt ziek, maar ziek genoeg om in bed te blijven liggen met de Bijbel op haar buik. Oom Klaas had sterke handen. Hij gebruikte ze overdag voor het melken en ’s avonds voor iets anders. Ik was zestien toen hij me voor het eerst meenam naar de schuur. Niet met woorden. Alleen met een blik en een hand op mijn schouder die te lang bleef liggen. Binnen rook het naar hooi en koeienstront en iets zoets dat ik later pas als zaad herkende. Hij duwde me tegen de houten wand, trok mijn broek naar beneden en nam me van achteren alsof ik een van zijn dieren was. Ik beet op mijn lip om geen geluid te maken. Buiten hoorde ik de klok. God keek toe, dacht ik. Of Hij deed alsof Hij niet keek.

Dat maakte het erger. En beter.

Daarna ging het sneller. Mijn nichtje Hennie, dochter van oom Klaas, kwam soms ’s avonds bij ons over de vloer. Ze had dezelfde ogen als haar vader: helder blauw en zonder schaamte. Op een avond, toen Jannie al naar bed was en de kinderen sliepen, zat Hennie tegenover me aan de keukentafel. Ze droeg een lange rok, zoals het hoorde, maar onder die rok zat niets. Ze stak haar voet onder de tafel tegen mijn kruis en wreef langzaam heen en weer terwijl ze over de preek van zondag praatte. “De dominee zei dat we rein moeten blijven,” fluisterde ze. Haar teen drukte harder. “Maar jij bent al lang niet meer rein, hè Gerrit?”

Ik kwam in mijn broek terwijl ze bleef praten over de zondeval. Later die nacht nam ik haar op de zolder, tussen de oude bijbels en de winterjassen. Ze kermde zacht in mijn oor, badwoorden vermengd met “ja, harder, o God”. Toen ze klaarkwam, beet ze in mijn schouder tot er bloed kwam. Ik likte het weg. Het smaakte naar ijzer en schuld.

Jannie wist het. Natuurlijk wist ze het. Op een avond, toen de kinderen al sliepen, trok ze haar nachtjapon uit en ging op handen en knieën op het bed staan.

“Doe het zoals je het bij haar doet,” zei ze. Haar stem was vlak, alsof ze een recept voorlas. Ik nam haar hard, zonder zoenen, zonder tederheid. Achteraf lag ze met haar gezicht naar de muur. “Morgen weer naar de kerk,” mompelde ze. “En daarna naar je nichtje. Of naar je vader. Maakt me niks meer uit.”

Mijn vader. Ja. Dat gebeurde ook. Op een zondagavond na de catechisatie. Hij zat in zijn stoel met de Bijbel op schoot. Ik knielde voor hem, zoals ik als kind had geknield om te bidden. Alleen dit keer bad ik niet. Ik zoog hem tot hij trilde en zijn hand in mijn haar klemde. “De Heer ziet alles,” hijgde hij. “Maar Hij vergeeft ook.” Zijn sperma smaakte zout en oud. Ik slikte het door alsof het avondmaal was. Daarna stond hij op, deed zijn broek dicht en zei: “Je moeder wacht.”

Mijn moeder. Zij was de stilste. Op een middag toen iedereen op het land was, kwam ik haar tegen in de kelder. Ze stond tussen de weckpotten. Zonder een woord tilde ze haar rok op. Haar schaamhaar was grijs en dik. Ik likte haar tot ze met haar handen tegen de stenen muur leunde en zachtjes “Jezus” bleef herhalen, niet als gebed maar als vloek. Toen ik in haar kwam, keek ze me recht aan. “Dit blijft in de familie,” zei ze. “Alles blijft in de familie.”

En zo ging het door. Hennie bracht haar broer mee, een jongen van begin twintig met dezelfde blauwe ogen. We deden het met z’n drieën in de schuur terwijl de koeien toekeken. Later kwam Jannie erbij. Ze likte Hennie terwijl ik haar broer nam. Op een avond zat half de kerkenraad in de achterkamer van de boerderij van Klaas. Mannen in donkere pakken, vrouwen met kapjes die ze afzetten zodra de deur dicht was. Iemand las een psalm voor terwijl een ander zijn schoonzus van achteren nam. De dominee zelf kwam een keer. Hij preekte over de reinheid van het lichaam terwijl Hennie onder de tafel zijn lul in haar mond had. Hij kwam in haar keel op het moment dat hij “Amen” zei.

We deden het overal. In de kerk zelf, ’s nachts, op de houten banken die overdag de gelovigen droegen. In de auto’s achter de dijk. In de bedden van de zieken die te zwak waren om te protesteren. Bloed vloeide soms, van te ruw of van te diep of van te dichtbij. Kinderen werden geboren met dezelfde neuzen, dezelfde ogen, dezelfde manier van lopen. Niemand vroeg ernaar. De arts in Zwolle schudde zijn hoofd en zei iets over “gesloten gemeenschappen”. Wij lachten erom. Wij waren niet gesloten. Wij waren open. Voor elkaar. Alleen voor elkaar.

Op een avond, diep in de winter, lag ik met Hennie en Jannie en mijn vader in het grote bed van oom Klaas. Tante Greet snurkte in de kamer ernaast. Buiten viel de sneeuw zacht over de polders. Iemand (ik weet niet meer wie) fluisterde: “God ziet ons.” En toen lachte iemand anders, zacht, bijna liefdevol. “Laat
Hem maar kijken. Hij heeft ons zo gemaakt.”

De klok sloeg twaalf. We gingen door. Handen, monden, cocks, kutten, reetgaten, alles door elkaar, alles van elkaar. Het sperma droop over buiken en dijbenen en werd weer opgelikt. Iemand kwam zo hard dat hij de naam van de Heer riep. Iemand anders slikte het door en zei amen.

Buiten bleef de sneeuw vallen. God zweeg. Of Hij genoot mee. In Staphorst maakte dat geen verschil meer.