De zaterdagmorgen begon rustig in de ruime villa net buiten Roeselare. De ochtendmist hing nog laag over de uitgestrekte West-Vlaamse velden, terwijl binnen de geur van versgemalen koffie de moderne keuken vulde.

Katrien en Johan zaten aan het kookeiland. Johan, een gedreven architect, bladerde door de weekendkrant. Katrien, die als HR-directeur werkte bij een groot internationaal bedrijf, keek met een glimlach naar haar koffietas. Hun leven was druk en succesvol, maar in het weekend stond alles in het teken van hun gezin.

Moeder, waar liggen mijn blauwe voetbalsokken? klonk het vanuit de gang. Het was Lukas, hun zoon van negentien. Hij studeerde ingenieur in Gent, maar kwam elk weekend trouw naar huis om bij zijn familie te zijn en te voetballen bij de lokale club.

In de wasmand in de berging, Lukas! En roep je zus eens als je voorbij haar kamer loopt, antwoordde Katrien in haar warme, West-Vlaamse tongval.

Een paar minuten later kwam Febe de keuken binnen geslenterd. Ze was eenentwintig, had een stralende glimlach en een matige tot ernstige mentale beperking. Ze droeg een felroze kamerjas en hield een kleurrijk tijdschrift stevig onder haar arm geklemd.

Goeiemorgen, schat, zei Johan, terwijl hij opstond om haar een kus op haar voorhoofd te geven. Goed geslapen?

Ja, papa. Maar ik heb een puistje op mijn kin, zuchtte Febe dramatisch, terwijl ze in het spiegelende oppervlak van de oven keek. En mijn nagels zijn lelijk.

Katrien en Johan wisselden een veelbetekenende blik. De laatste maanden was Febe enorm veranderd. Hoewel ze door haar beperking niet in staat was om een echte relatie te hebben of zelf seksuele handelingen te begrijpen en uit te voeren, merkte ze wel dat haar lichaam volwassen was en dat andere mensen van haar leeftijd bezig waren met uiterlijk en intimiteit. Ze stelde soms heel directe, ontwapenende vragen over wat kussen en seks nu precies waren, omdat ze het op televisie zag of erover hoorde in haar dagcentrum. Voor Katrien was dat soms zoeken. Hoe geef je een veilige, positieve invulling aan die lichamelijke nieuwsgierigheid, zonder haar te overweldigen met dingen die ze niet kan vatten?

Een paar avonden geleden had Katrien haar hart gelucht op een besloten online forum voor ouders van kinderen met een beperking. De reacties waren hartverwarmend geweest. Eén moeder had een tip gegeven die meteen bij Katrien was blijven hangen: 'Plan eens een echte vrouwendag in een privéschoonheidssalon. Weg van alle prikkels en nieuwsgierige blikken. Laat haar haar eigen lichaam op een positieve, zintuiglijke en verzorgende manier ontdekken, en gebruik die ontspannen sfeer om haar vragen op haar eigen niveau te beantwoorden.'

Katrien had geen seconde getwijfeld en meteen geboekt.

Zeg, Febe, begon Katrien voorzichtig terwijl ze haar dochter een kop warme chocolademelk gaf. Lukas gaat straks voetballen en papa moet naar een werf gaan kijken. Wat zou je ervan denken als wij tweeën vandaag iets heel speciaals gaan doen?

Febe keek nieuwsgierig op. Gaan we winkelen in Brugge?

Nee, nog beter, glimlachte Katrien. Ik heb een privésalon afgehuurd, helemaal voor ons alleen. Met een sauna, een stoomcabine, een grote jacuzzi en een schoonheidsspecialiste die ons helemaal gaat verwennen.

Febes ogen werden groot. Echt waar? Alleen wij twee? Niemand anders?

Niemand anders. Helemaal privé.

Twee uur later stapten moeder en dochter binnen in een oase van rust, verscholen in een gerenoveerde hoeve in het West-Vlaamse heuvelland. De eigenares, een zachtaardige vrouw genaamd Sofie, ontving hen met verse muntthee en zachte badjassen. Omdat Katrien op voorhand had gebeld om de situatie uit te leggen, wist Sofie precies hoe ze Febe op haar gemak moest stellen: rustig, met duidelijke woorden, en met alle tijd van de wereld.

Ze begonnen in de wellnessruimte. Febe giechelde toen ze in het warme, bubbelende water van de jacuzzi stapte. De stoom van het water en de zachte geur van eucalyptus zorgden ervoor dat alle spanning wegviel. Ze zaten naast elkaar, met hun benen in het warme water, en keken door het grote raam uit over de groene heuvels.

Mama, zei Febe plotseling, terwijl ze met haar vingers door de bubbels roerde. Op televisie waren twee mensen aan het kussen zonder kleren aan. Waarom doen grote mensen dat?

Katrien haalde rustig adem. Dit was het moment waarop ze had gehoopt. Geen ongemakkelijk gesprek aan de keukentafel, maar hier, in de veilige warmte van het water, waar Febe zich helemaal op haar gemak voelde.

Wel, lieverd, zei Katrien zacht en in eenvoudige woorden. Sommige volwassen mensen worden heel erg verliefd op elkaar. Als ze dat zijn, willen ze soms heel dicht bij elkaar zijn en elkaar knuffelen zonder kleren. Dat noemen ze vrijen of seks. Dat doen mensen omdat het fijn voelt en omdat ze veel van elkaar houden.

Febe dacht even na, haar blik gericht op het water. Mag ik dat ook doen omdat ik nu eenentwintig ben?

Katrien slikte even, geraakt door de oprechte, onschuldige vraag van haar dochter. Ze legde haar hand warm en geruststellend op Febes schouder.

Weet je, schat, zei Katrien liefdevol. Vrijen is iets wat voor jou door jouw beperking heel ingewikkeld is om te begrijpen en te doen. En dat is helemaal niet erg. Iedereen ervaart liefde en fijn gevoel op zijn eigen manier. Voor jou is een warme, stevige knuffel van mama en papa, of lekker genieten van warm water en een zachte massage, veel fijner en veiliger. Jouw lichaam is helemaal van jou, en niemand mag jou ooit aanraken op plekken waar jij dat niet wilt. En als je ergens mee zit of vragen hebt, mag je die altijd aan mij stellen.

Febe knikte langzaam, haar ogen vol begrip en vertrouwen. Ze leunde met haar hoofd even tegen de schouder van haar moeder. Een knuffel van mama en papa vind ik ook het allerfijnst.

Na een bezoekje aan de stoomcabine en een korte sessie in de zachte infraroodsauna, was het tijd voor het tweede deel van de middag: de verzorging.

In de behandelkamer mocht Febe plaatsnemen in een grote, zachte stoel. Sofie behandelde haar als een echte koningin. Eerst kregen haar voeten een warm badje en werden haar teennagels gelakt in een zachtroze kleur. Daarna waren haar handen aan de beurt. Febe keek vol bewondering naar hoe netjes haar nagels werden gevijld.

En dan nu het waxen, zei Sofie vriendelijk, terwijl ze alles rustig en stap voor stap uitlegde. We maken je benen, je oksels en je schaamstreek helemaal glad. Dat kan even een klein prikje geven, maar het is zo voorbij.

Febe kneep even in de hand van haar moeder die naast haar zat, maar al snel merkte ze dat het best meeviel. Ze vond het heerlijk om zo vertroeteld te worden. Sofie legde bij elke stap duidelijk uit wat ze deed en vroeg telkens toestemming aan Febe. Het gaf Febe een fijn gevoel van trots en veiligheid. Ze voelde zich mooi, verzorgd en volwassen op haar eigen manier.

Toen ze later die namiddag in hun zachte kleren terug naar de auto wandelden, straalde Febe van oor tot oor. Ze keek om de haverklap naar haar mooi gelakte nagels en wreef over haar gladde benen.

Ze stapten in en Katrien zette de verwarming aan. De rustige muziek op de radio vulde de wagen terwijl ze de oprijlaan van de hoeve afreden, de landelijke West-Vlaamse weg op. Febe staarde even zwijgend naar buiten, naar de bomen die voorbijglijden. Haar vingers speelden wat zenuwachtig met de zoom van haar trui.

Mama, zei ze plotseling, een stuk stiller en verlegener dan daarnet.

Katrien keek even opzij en zag de blos op Febes wangen. Ja, lieverd? Wat is er?

Febe keek naar haar schoot en beet zachtjes op haar onderlip. Ik vind het heel leuk dat ik nu een grote vrouw ben, en alles is zo zacht en mooi. Maar... ik zou dat toch ook wel eens willen doen. Dat vrijen, bedoel ik. Ik wil dat ook wel eens voelen.

Katrien hield haar ogen op de weg, maar voelde haar hart even een slag overslaan. De rust en het nieuwe zelfvertrouwen van de namiddag hadden bij Febe duidelijk iets wakker gemaakt. Ze zocht naar een veilig rustpunt langs de weg en zette de wagen even aan de kant bij een rustige berm, zodat ze haar dochter haar volledige aandacht kon geven.

Ze maakte haar gordel los en draaide zich naar Febe toe. Kijk eens naar mij, schat. Ik ben heel blij en trots dat je dit zo eerlijk tegen mij durft te zeggen. Je hoeft daar helemaal niet verlegen om te zijn.

Febe keek op, een beetje onzeker. Ben je niet boos?

Nee, helemaal niet, glimlachte Katrien warm, terwijl ze Febes hand vastnam. Het is heel normaal dat je lichaam nieuwsgierig is nu je eenentwintig bent. Je voelt dat je volwassen wordt en je wilt graag ervaren hoe fijne, intieme aanrakingen voelen.

Ja, knikte Febe zachtjes. Dat wil ik.

Katrien dacht even zorgvuldig na over haar woorden. Ze wilde Febe serieus nemen in haar verlangen als volwassen vrouw, zonder haar valse hoop te geven over een relatie die ze niet aankon, én zonder haar onveilig te maken.

Weet je, Febe, legde Katrien rustig en duidelijk uit. Een liefje hebben is voor jou te moeilijk en te ingewikkeld. Maar er bestaan wel speciale mensen die daarvoor geleerd hebben. Mensen die heel lief, geduldig en veilig zijn, en die volwassenen met een beperking kunnen helpen om op een rustige en fijne manier te ontdekken wat prettig voelt voor hun lichaam. Zonder dat je een liefje hoeft te hebben, en helemaal op jouw tempo.

Febes ogen werden een beetje groter. Echt waar? Bestaat dat?

Ja, dat bestaat echt, bevestigde Katrien geruststellend. In België en Nederland noemen ze dat seksuele dienstverlening of een knuffelcontact met extra zorg. Maar zoiets doen we niet zomaar vandaag of morgen.

Febe haalde diep adem en er verscheen weer een stralende glimlach op haar gezicht. De verlegenheid maakte plaats voor opluchting. Ze was niet afgewezen; haar gevoel mocht er zijn.

Oké, mama. Dat vind ik een heel goed idee, zei Febe tevreden. Maar eerst wil ik vanavond mijn nieuwe nagels aan papa en Lukas laten zien.

Katrien lachte, gaf haar dochter een dikke kus op haar wang en klikte haar gordel weer vast. Afgesproken, schat. En we trekken een fles kinderchampagne open om jouw mooie vrouwendag te vieren.

Terwijl ze de wagen weer de weg op stuurde richting Roeselare, voelde Katrien een diepe rust. Ze wist dat er op het forum vast nog meer ouders waren met ervaringen rond dit thema. Het zou een traject zijn van kleine, zorgvuldige stapjes, maar door open te blijven luisteren, gaf ze Febe het allerbelangrijkste: het gevoel dat ze gehoord, gerespecteerd en geliefd werd, precies zoals ze was.

Bij thuiskomst in de ruime villa buiten Roeselare vloog de voordeur met een enthousiaste zwaai open. Febe trippelde de woonkamer binnen, waar Johan met de krant in de zetel zat en Lukas net fris gedoucht van zijn voetbaltraining naar beneden kwam.

Papa! Lukas! Kijk eens naar mijn nagels! riep Febe trots, terwijl ze haar handen met de zachtroze gelakte nagels uitstak en daarna meteen haar gladde benen showde.

Johan legde zijn krant neer en keek vol bewondering op. Wauw, Febe, je straalt helemaal! Je ziet eruit als een echte filmster.

Lukas gaf zijn zus een high-five en lachte breed. Amai zus, helemaal in het nieuw! En ik zie dat mama die fles kinderchampagne al in de koelkast heeft gezet.

Terwijl Johan en Lukas samen met Febe in de keuken de fles ontkurkten en vrolijk toastten op haar geslaagde vrouwendag, trok Katrien zich heel even terug naar de studeerkamer. Haar hoofd zat nog vol van het openhartige, verlegen gesprek in de auto. Ze wilde goed voorbereid zijn voordat ze het vanavond met Johan zou bespreken. Ze klapte haar laptop open en logde opnieuw in op het besloten forum voor ouders van kinderen met een beperking.

Met een paar gerichte zoektermen vond ze al snel een uitgebreid en veelgelezen onderwerp dat precies aansloot bij de vraag van Febe. De titel luidde: 'Wanneer je volwassen kind met een beperking aangeeft verlangens naar intimiteit en seks te hebben, maar zelf geen relatie kan aangaan.'

Katrien begon aandachtig te lezen. Het luchtte haar meteen op om te zien dat ze lang niet de enige ouder was die met dit vraagstuk worstelde. In de tientallen reacties deelden ouders uit heel Vlaanderen openhartig hun eigen zoektocht, twijfels en oplossingen.

Een moeder van een drieëntwintigjarige zoon beschreef hoe ze na een soortgelijk gesprek contact had opgenomen met organisaties die gespecialiseerd zijn in seksualiteit en intimiteit bij mensen met een beperking. Een andere ouder legde uit hoe waardevol een eerste verkennend gesprek met een gespecialiseerde seksuoloog was geweest. 'Het haalt de druk van de ketel,' las Katrien. ' Een professionele begeleider kijkt samen met jou en je kind wat er precies nodig is, en zorgt voor een veilige, respectvolle omkadering.'

Katrien scrolde verder en las ook een reactie over hoe je als ouder de grenzen helder en veilig houdt, en dit zelf ook kan doen? Getriggerd door dit bericht stuurde ze een privé bericht naar diegene die dit schreef met de vraag over hoe dit aanpakken. Nu maar wachten op antwoord.

Met een opgelucht gevoel klapte ze de laptop dicht. Het gaf haar rust om te weten dat ze haar dochter hierin wel zou kunnen helpen.

Toen ze terugliep naar de keuken, waar Febe vrolijk zat te giechelen om een mop van Lukas met een glas kinderchampagne in haar hand, kruiste Katriens blik die van Johan. Ze glimlachte en knikte hem zachtjes toe.

Iets Later Febe was naar haar kamer en Lukas ging met vrienden weg. Johan gaf een kus op Katrien haar voorhoofd en zei dat hij een bad ging nemen, Hij vertrok naar de badkamer terwijl Katrien zacht tegen hem zei spaar je voor straks terwijl ze naar zijn kruis keek.

Katrien was de keuken aan het afruimen toen haar gsm trilde. Een privé bericht van het forum een zekere Anja. Ze zette de borden neer en las, met één hand op het aanrecht.

Katrien, iets belangrijks. Ik zeg het maar gewoon, want niemand zegt het omdat het strafbaar zou zijn. Je kan het ook zelf doen. Thuis. Met haar vader.

Klinkt raar, ik weet het. Bij ons was het ook even slikken. Maar het is hetzelfde principe als met die assistente, alleen zonder vreemden en zonder kosten. En Els onze dochter kent haar vader, dus er is geen enkele drempel.

Hoe wij het deden: eerst zat ik een half uur samen op haar bed, pyjama uit, tv uit, deken over de benen. Gewoon met de hand, heel langzaam, alles benoemen. Dit is dit, zo voelt dat. Geen verwachtingen. Als het niet lukt, stop je gewoon. Neem je tijd om alles duidelijk te maken voor je dochter.

Wat je nodig hebt: een vader die er zelf oké mee is, en veel handdoeken. En geduld.

En Katrien: het is niet of-of. Wij doen het allebei. Het ene is met een knuffelcontact , het andere is thuis.

Katrien bleef staan met de borden in haar handen. Ze las het nog een tweede keer, en toen een derde.

Haar eigen man. Ze had er nooit bij stilgestaan. En toch: als je erover nadacht, was het niet eens zo vreemd. Febe kende Johan, Johan was geduldig, en er was geen vreemde kamer en geen vreemde geur nodig. Alleen... het idee.

Katrien zette de borden neer alsof ze van porselein waren dat kon breken. Ze veegde haar handen droog aan haar jeans en las de woorden van Anja nog een tweede keer, en een derde.

Febe is geen kind meer, dat zag je aan haar lichaam, maar vanbinnen was ze het gebleven. Ze was eenentwintig geworden zonder ooit alleen de deur uit te gaan en zonder ooit een jongen die bleef staan. En ze kon het zichzelf niet leren, want haar handen deden niet altijd wat ze wilde en haar hoofd raakte de tel kwijt.

Benoemen, had Anja geschreven, alsof dat een detail was.

Katrien trok de kast open en nam handdoeken. Niet vier maar vijf. Ze wist niet hoeveel er nodig waren als er iemand bij was die zelf niet mee kon helpen.

Uit de badkamer kwam de radio, het klotsen, Johan die vals meezong. Hij wist van niets. Hij zat daar in het warme water met zijn ogen dicht en over een groot half uur zou hij ons slaapkamer komen in een huis waar alles veranderd was, en hij mocht het nooit weten.

Febe lag op haar bed met de oorjes in. Katrien klopte aan en deed de deur al open voor er antwoord kwam.

Leg weg, mijn schat. De gsm.

Maar het is bijna gedaan. Febe wees naar het scherm, naar iets met blokjes.

Het mag blijven staan. Leg hem gewoon neer. Katrien legde de handdoeken op de stoel bij het raam, vijf, netjes op elkaar. Ik moet iets zeggen en ge gaat niet lachen.

Febe trok één oorje uit. Ge zijt precies bang.

Ja.

Dat hielp, zoals het altijd hielp als Katrien eerlijk was. Febe trok het tweede oortje uit en ging zitten, en Katrien ging aan het voeteneind zitten met haar handen in elkaar, en ze begon zoals ze altijd begon.

Weet ge nog, hoe we het deden bij de dokter? Dat ik eerst zei wat er ging gebeuren. En dat ge het dan nadien mocht zeggen als het niet goed was.

Febe knikte. Eerst de bloeddruk.

Ja. En dan de rest. Katrien haalde adem. Wel. Het is vanavond ook zo. Alleen is het geen dokter. Het is papa.

Stilte. Febe keek naar de muur boven haar bed, naar de poster die er al vier jaar hing, en toen naar Katrien.

Papa moet mij bloed pakken?

Nee. Papa gaat je verwennen. Beneden. Waar ge anders uw broek aan hebt.

Febe dacht daarover na, met haar mond een beetje open. Doet dat pijn?

Nee. Het doet geen pijn. Het is warm en het is een beetje raar, en dan is het gedaan.

En mag ik mijn broek aan?

Uw pyjama gaat uit.

En als ik het niet wil?

Dan zegt ge één woord. Stop. En alles stopt, direct, ook van mij, ook van papa. Zeg het eens.

Stop.

Goed zo.

Febe trok haar knieën op. Waarom papa en niet iemand anders?

Omdat papa traag is. Omdat gij hem kent en hij u kent. Omdat hij niet schrikt als ge iets zegt dat er niet bij hoort. Katrien keek haar aan. En omdat hij het zelf nog niet weet, dus hij kan ook niets verwachten vanavond.

Omdat hij in bad zit.

Ja. Omdat hij in bad zit.

Febe lachte even, kort, naar het laken. En toen, omdat ze het gewoon was dat dingen herhaald werden, zei ze uit zichzelf: Papa komt. En als het niet goed is, zeg ik stop.

Ja. Katrien slikte. Ja, dat is het.

Ze stond op, deed de tv uit en stak de lamp aan in plaats van de grote lichten, laag, bijna geel. Pyjama uit. En dan gaat ge liggen, met uw gezicht naar boven.

Febe worstelde zich uit de pyjamabroek en gooide ze naast het bed, Katrien ging dan naast haar zitten, op de rand, dichtbij nu.

Ze legde haar hand op Febes dij.

Dit is de huid, zei ze. Zo voelt dat.

Ze streek langzaam van de knie naar boven, en terug, en nog eens, en ze benoemde wat ze deed omdat Anja gelijk had: de knie, de binnenkant, de plek waar de dij smaller wordt. Febe lag heel stil.

Te snel?

Nee. Het kwam er schor uit. Het is warm.

Ja.

Katrien nam Febes andere hand en legde ze naast de hare, op dezelfde plek. Voelt ge dat? Ge moogt mee. Maar als het te veel is, laat ge het gewoon vallen, dan doe ik het.

Febe probeerde het en lachte het is leuk.

Dat is oké, zei Katrien.

En toen, beneden, het geluid waar ze al die tijd op gewacht had zonder het te willen: de stop die uit het bad ging. Het water dat leegliep. Johan die iets riep naar de radio, onverstaanbaar, en de badkamerdeur die openging.

Katrien ging rechtop zitten. Haar hand bleef waar ze was.

Luister naar mij. Hij weet van niks en hij mag van niks weten. Ik kom je straks halen, zegt gij niets. Gewoon laten. En denk aan uw woord.

Stop.

Zeg het nog eens.

Stop.

Goed. Ze stond op en legde een deken over Febes zodat ze warm bleef. Ze bleef in de deuropening nog even staan met haar hand op de kast. Febe lag in het gele lamplicht met haar ogen wijd open naar het plafond, haar handen netjes naast haar heupen.

Ze nam nog de vijf handdoeken en nam ze mee, tot straks.

Katrien ging naar haar eigen kamer. Ze trok het nachtkastje open, en wat er onder de zakdoeken lag, lag daar al jaren zonder dat er iemand naar keek: vier handboeien met fluweel erover, een blinddoek, en de oortjes met het lange snoer die Johan ooit op een vliegtuig had gekocht. Ze legde ze naast elkaar op het dekbed, in de volgorde waarin ze ze nodig had.

Toen hoorde ze hem op de overloop, natte voeten op de plankenvloer.

"Katrien? Ik heb mijn handdoek..."

Hij kwam binnen met de handdoek om zijn middel, dampend nog, zijn haar plat van het water. Hij zag de dingen op het bed en bleef staan.

Amai. Gaan we nog iets doen ook?

Jaja. Ze nam de handdoek van hem af en gooide hem op de stoel, en hij stond naakt in de kamer met zijn handen half opgeheven, in dat onhandige gebaar van een man die niet weet waar hij ze moet laten.

En wat is de bedoeling, als ik dat mag vragen?

Stil maar Ze pakte zijn linkerpols en deed de boei erom, en het klikte. Vertrouw mij.

Dat doe ik toch, maar...

De tweede. Hij trok even, uit gewoonte, en het fluweel hield zonder zeer te doen. Ze duwde hem zacht achteruit tot hij op de rand van het bed zat en dan op zijn rug lag, en ze bond zijn enkels vast, allebei, niet te wijd, niet te smal. Zijn tenen krulden.

Katrien, serieus...

Serieus. Ze schoof een kussen onder zijn hoofd.

Hij keek naar het plafond, naar zijn eigen armen die naar de hoeken van het bed liepen, en er kwam iets in zijn gezicht dat tussen lachen en slikken zat. Zeg dan toch iets. Wat heb ik gemist?

Ze deed de blinddoek over zijn ogen. Hij zei nog hé en toen niets meer, en ze zag zijn kaken bewegen alsof hij nog wilde doorvragen en er dan van afzag.

De oortjes erin, allebei. Op haar gsm zette ze regen op, lang, grijs, zonder woorden — anders ging hij meeluisteren en dan ging hij nadenken. Ze draaide het volume hoger dan ze zelf aangenaam vond.

Hoort ge mij nog?

Geen antwoord. Ze zag zijn handen zich sluiten en weer openen, en zijn borst ging sneller.

Katrien legde haar vlakke hand midden op zijn borst. Adem.

Hij ademde.

Ge hoort ons niet en ge ziet ons niet. En als het te veel wordt, dan tikt ge met uw vingers. Zo. Ze tikte twee keer op de rug van zijn hand. Dan stop ik. Goed?

Hij tikte twee keer terug.

Ze ging rechtop staan en keek naar hem. Haar eigen man, naakt en gespreid en blind, en hij had geen idee. Ze had er een half uur over gedaan om haar dochter voor te bereiden en nu stond ze hier en was het punt waarop ze hem alleen moest laten. Haar handen trilden een beetje, en ze veegde ze af aan haar jeans, en toen ging ze.

Bij Febes deur bleef ze even staan.

Kom, zei ze zacht. En denk aan uw woord.

Febe stapte van het bed, de deken nog om zich heen, en liep achter haar aan de overloop op met blote voeten, en Katrien deed de deur van de slaapkamer wijd open en liet haar voorgaan.

Febe bleef in de deuropening staan met de deken nog om zich heen. Ze zag haar vader in het midden van het bed liggen, naakt, gespreid, met de blinddoek over zijn ogen, en ze week geen stap achteruit maar ze kwam ook niet dichterbij.

"Hij ziet ons niet, zei Katrien zacht. Hij hoort ons niet. Alleen voelen.

Ze nam Febe bij de hand en trok haar mee naar de rand van het bed, en sloeg de deken weg. Febe stond naakt naast het bed, haar armen eerst voor haar buik, dan los, en ze keek naar hem zoals je naar een dier in een wei kijkt: van een afstand, met de handen klaar om terug te trekken.

Ge gaat op hem zitten. Met uw kutje op zijn gezicht.

Febe knikte langzaam, alsof ze het ergens opsloeg, en stapte op het bed met één knie, en aarzelde.

Over hem heen, zei Katrien. Met uw gezicht naar het hoofdeinde. En uw handen op de latten, daar, dan valt ge niet.

Ze hielp: een hand onder Febes dij, de andere op haar heup, en ze duwde haar zacht omhoog en vooruit tot Febe met een knie links en een knie rechts van Johans borst stond, waggelend, en zich aan het hoofdeinde vastgreep. Haar buik zakte een beetje door en ze lachte van de zenuwen.

Hoog genoeg? vroeg ze, en het klonk bijna verontschuldigend.

Zakken maar. Traag.

Febe zakte door haar knieën en haar kutje kwam op zijn mond, en Johan, die al die tijd alleen geweten had dat er iemand op het bed kwam, deed meteen wat hij altijd deed. Zijn kin zette zich tegen haar, zijn tong ging van onder naar boven, en Febe schokte en greep de latten.

Oh.

Ja, zei Katrien. Zo.

Ze ging naast hen zitten, één hand plat onder Febes dij om haar te dragen, en ze zag Febe haar ogen dichtknijpen en dan weer opendoen. Het was te veel ineens. Johan was te gretig, te zeker van zijn stuk, en Febe deinde mee op een ritme dat niet van haar was en haar voeten slipten weg over zijn schouders.

Blijf zo. Blijf staan op uw knieën, niet wegzakken. Katrien duwde haar dij terug omhoog. En laat hem maar doen.

Febe lachte, kort en hoog. Het kriebelt.

Dat mag.

Maar Johan ging te snel, en Katrien kon hem niets zeggen met die oortjes in. Ze boog zich over Febe heen, trok één oortje uit zijn oor en hield haar mond waar Febe zat.

"Iets rustiger"

Hij zocht met zijn kin haar hoogte, wachtte, en likte dan langzaam, in korte, voorzichtige streken, en Febe zakte erop neer alsof ze het eindelijk kon laten.

Katrien deed het oortje terug.

Goed zo, mijn schat. Blijf.

Febes handen gleden van de latten en Katrien zette ze terug, één, twee keer. De derde keer liet Febe ze los en greep ze Katriens arm in plaats van het hout, en Katrien hield haar zo, met haar eigen arm als leuning, en liet de latten gaan.

Het ging nu vanzelf. Febe ademde met korte stootjes door haar neus en er kwam iets in haar heupen dat Katrien kende van zichzelf: dat kleine, hulpeloze zoeken. Haar eigen naam zei ze niet meer, ze zei oh en oh en nog eens, en haar ene knie schoof naar binnen en ze zakte scheef, en Katrien hield de dij vast en liet haar niet vallen.

Te veel? vroeg ze.

Febe schudde haar hoofd, met haar ogen dicht, en zei niets, en Katrien liet haar gaan tot de stoten korter werden en het geluid in haar keel veranderde in iets dat geen woorden meer was, en toen hield Febe op met ademen en kwam ze, schokkend, met haar gezicht in haar eigen arm, en Katrien hield haar heupen stil en zei niets meer.

De oortjes zaten nog in. Johan likte door, zachter, tot Febe het uithield, en toen trok ze haar knieën samen en zakte opzij van hem af, tegen Katriens schoot, met haar wang op Katriens dij.

Katrien streek haar haar uit haar gezicht en liet haar liggen tot de adem weer gewoon was.

Zoudt ge hem eens willen proeven? zei ze toen, zacht, alsof het vanzelfsprekend was.

Febe hief haar hoofd. Proeven?

Met uw mond. Aan zijn ding. Ge moet niet.

Nee, ik wil wel. Ze ging overeind zitten, en dan toch weer aarzelend. Maar ik weet niet hoe.

Dat leg ik uit. Ge gaat tussen zijn benen zitten, op uw knieën. En ge begint met likken, als aan een ijsje. Niet happen, likken. En ge moogt hem in uw mond nemen zo ver als ge zelf wilt.

En als ik moet kokhalzen?

Dan haalt ge hem eruit en dan ademt ge. Dat overkomt iedereen.

Febe knikte en kroop over het bed naar beneden, tussen Johans knieën, en bleef daar zitten met haar handen in haar schoot en haar ogen op hem gericht.

Amai, zei ze.

Pak hem vast, onderaan. Zo houdt ge hem stil. Niet knijpen, vasthouden.

Febe pakte hem veel te hoog en te hard vast, en Katrien legde haar hand over de hare en duwde ze richting zijn ballen. Johan zuchtte hoorbaar door zijn neus en zijn heupen trokken op, en Febe keek verschrikt achterom.

Hij doet niets onverwachts, zei Katrien. Begin nu maar.

Febe boog haar hoofd en likte, één keer, over de top, en trok meteen terug en slikte. Zout.

Ja. Dat is hij altijd.

Ze likte weer, en nog eens, en werd wat zekerder. Katrien zat achter haar met haar hand op Febes rug, en Johan lag stil — tot hij het niet meer deed. Hij stootte omhoog, kort, verwachtend, want hij dacht dat hij zijn vrouw in bed had en dat zij wel mee zou gaan, en Febe nam hem te diep en verslikte zich en trok hoestend haar hoofd terug.

Rustig, zei Katrien, maar Johan kon haar niet horen. Ze tikte met haar vlakke hand op zijn dij, twee keer, hard. Hij zakte meteen.

Febe hing over hem heen en hoestte met een hand voor haar mond, en veegde met haar pols over haar kin.

Gaat het?

Ja. Het kwam ineens.

Dat komt omdat hij niet weet dat het gij zijt. Hij verwacht mij. Katrien duwde haar zacht terug naar haar plaats. En nu met uw hand, terwijl ge uitblaast. Op en neer, traag. Niet te vast.

Febe deed het, en dit keer zonder dat Katrien moest bijsturen. Johan kreunde achter de oortjes, en Febe keek op, en ze glimlachte niet naar Katrien, niet naar hem, gewoon in het algemeen, naar het feit dat ze het kon.

En nu? Febe zat nog op haar hurken naast zijn heup. Wat nu?

Nu gaat ge op hem zitten. Katrien trok het nachtkastje open en nam een condoom uit het doosje dat daar lag. Eerst dit.

Febe keek toe hoe Katrien het zakje openscheurde en het kapje over de top rolde, en naar beneden toe afrolde met een paar vaste streken.

Waarom een kapje?

Om het proper te houden. En tegen kindjes. Katrien gooide het zakje naast het bed. Dat doen wij altijd zo. Hij is dat gewoon.

Johan bewoog zijn heupen ongeduldig, en zijn handen zochten iets in de boeien alsof hij haar wilde vastpakken, en dat kon hij niet. Katrien ging achter Febe staan, op het bed, met haar knieën naast Febes heupen.

Ge gaat over hem heen zitten. Met uw gezicht naar hem toe, en uw handen op zijn borst. En dan zakt ge.

Febe stapte over hem heen en hing boven hem, met haar handpalmen plat op zijn borsthaar, en ze keek naar beneden maar dat hielp niet veel, ze kon het niet zien onder haar eigen buik.

Ik zie het niet.

Ik houd het wel. Laat 1 hand los van zijn borst, je mag het terug plaatsen als ik het zeg. Katrien nam hem vast en zette hem recht, en met haar andere hand op Febes heup trok ze haar naar de goede plek. Hier. Voelt ge dat?

Febe knikte, met haar kin op haar borst.

Zakken maar. Traag. Het rekt een beetje, dat is normaal. Zet je hand nu maar terug.

Febe zakte een stukje en stopte meteen. Oh. Het is dik.

Ja. En ge moet niet in één keer doorzakken. Laat het even rekken.

Johan lag doodstil. Hij deed zijn best, hij wist hoe dit bij Katrien ging en hij verwachtte dat ze zo meteen zou doorzakken en dat hij dan mocht bewegen, en Katrien zag zijn buikspieren spannen van het inhouden.

Febe zakte verder, tot halverwege, en stopte weer en blies uit tussen haar tanden.

Te veel?

Nee. Het is... Ze wist het niet te zeggen. Het is precies alsof er iets in mij is.

Dat is het ook. En dat went. Katrien hield haar heupen vast, niet duwend, alleen dragend. Adem door. En dan de rest, in één keer, rustig.

Febe zakte door en het ging erin en ze zakte helemaal tot haar schoot tegen hem kwam, en ze maakte een geluid dat tussen een zucht en een hik zat en bleef zo zitten, met haar voorhoofd tegen zijn borst.

Goed zo. Blijf nu zitten. Niet bewegen. Laat het wennen.

Johan wilde bewegen. Hij wrong in de boeien, zijn hielen zochten houvast, en zijn heupen probeerden te stoten en dat lukte maar half, en Febe schokte mee en greep zijn borsthaar.

Katrien tikte op zijn dij. Twee keer. Hij zakte terug.

Blijf gij nu maar stil, zei ze tegen hem, wetend dat hij het niet hoorde. Zij is hier.

Febe hing op hem, haar adem warm en kort tegen zijn huid, en na een tijdje ging haar rug wat losser en haar knieën zochten breder, en Katrien voelde dat het ergens begon te wennen.

En nu? vroeg Febe, zonder haar hoofd op te tillen.

Nu moogt ge een klein beetje bewegen. Naar voor en terug. Niet op en neer, dat is te veel ineens.

Febe bewoog haar heupen, één keer, klein, en stopte en zei oh tegen zijn borst, en nog eens, en Katrien liet haar en hield alleen nog een hand onder haar dij voor als ze wegzakte.

Febe vond haar maat. Het was geen mooie beweging, het was schuiven en zoeken, maar het was van haar, en Katrien liet het gaan en hield alleen nog een hand onder haar dij voor als ze wegzakte.

Goed zo, zei ze. Blijf gaan. En hard genoeg, ge moogt hem voelen.

Febe ging harder en Katrien zag haar schouders rood worden en haar haar aan haar voorhoofd kleven. Ze greep Johans borsthaar en zakte met haar kin naar beneden, en Katrien legde haar hand op Febes heup en duwde mee in het ritme, want Febes benen werden moe en ze ging scheef zakken.

Johan begon geluid te maken. Kort eerst, achter de oortjes, uit zijn keel, en zijn hielen schoven over het laken en zijn vuisten balden zich en hij trok aan de boeien tot het leer kraakte. Hij stootte omhoog nu, hij kon niet anders, en Febe nam het op en het werd dieper en sneller en ze hijgde met open mond tegen zijn sleutelbeen.

Hij doet iets, zei ze, verschrikt.

Ja. Dat is goed. Blijf zitten, blijf gaan, niet stoppen.

Ze hield vol, en Katrien hield haar heupen vast en duwde ze in de maat door, en Febe kreeg iets in haar gezicht dat Katrien niet eerder gezien had, een verbeten trek, en toen zei ze oh en nog eens en ze kwam, en deze keer was het niet stil, ze kreunde en zakte met haar hele gewicht op hem en Katrien hield haar en liet haar niet wegzakken.

En Johan ging mee. Zijn buik trok in, zijn hele lichaam spande zich op, en hij kreunde lang en gedempt en zijn heupen stootten nog drie, vier keer kort en dan stond hij stil en beefde.

Blijf zitten, zei Katrien. Blijf nog even zitten.

Febe bleef, hijgend, met haar wang tegen zijn borst, en ze voelde het kloppen in hem, en ze zei niets, ze keek alleen op naar Katrien met grote ogen.

Het duurde lang voor hij leeg liep. Toen zakte zijn rug terug in het matras en zijn handen gingen open in de boeien.

Katrien nam Febe bij de schouders. En nu traag eraf. Niet trekken, omhoog.

Febe kwam overeind en Katrien hield hem vast terwijl ze losschoof, en Febe stapte met een zucht naast hem neer en ging liggen, met haar benen nog trillend, en trok meteen haar knieën op.

Katrien nam het condoom eraf, knoopte het dicht en liet het vallen, en ze had de handdoek al in haar hand om over zijn buik te vegen. Toen hield ze hem nog even op.

Wilt ge eens proeven hoe hij nu is?

Febe ging overeind zitten. Nu?

Ja. Nu hij geweest is. Katrien veegde niet. Ge moet niet.

Ik wil wel. Febe kroop terug naar het voeteneinde en ging weer tussen zijn knieën zitten, en ze aarzelde bij zijn buik. Hij was slap geworden en glom van zijn eigen nat, en hij rook anders dan daarnet: warmer, zwaarder.

Het ruikt raar, zei ze.

Ja. Zo ruikt dat. Katrien legde de handdoek naast zich neer. Maar het is hij.

Febe boog haar hoofd en likte over de top, kort, en trok meteen een gezicht de neus opgetrokken, de mond scheef.

Bah.

Katrien lachte zacht. Dat zeggen ze allemaal de eerste keer.

Het is zout en het is bitter.

Ja. Katrien streek over haar rug. En nu nog eens. Het went.

Febe likte weer, voorzichtiger, en deze keer bleef ze langer en slikte ze door, en de tweede keer trok ze niet meer zo'n gezicht. Ze nam hem in haar mond, een stukje maar, en likte met haar tong over de top Johan schokte onder haar.

Hij was gevoelig nu. Zijn dij sprong op en hij trok zijn knie op en er kwam een gedempte kreun achter de oortjes, en Febe trok haar hoofd terug.

Doet het pijn?

Nee. Het is gevoelig. Hij kan er bijna niet meer tegen. Katrien duwde zijn knie zacht terug. Doe maar rustig.

Febe deed het nog één keer, langzaam, met vlakke tong, en Johan lag met zijn hoofd achterover en zijn handen slap in de boeien, en ze nam hem uit haar mond en bleef zo zitten, met haar hand net onder zijn eikel, alsof ze het niet helemaal wilde loslaten.

Amai, zei ze, en ze veegde met de rug van haar hand over haar kin.

Katrien nam haar gezicht vast en veegde met de handdoek de natte plek van haar kin en haar mondhoek. Goed gedaan.

Febe glimlachte, moe, kroop naast hem met haar wang op het laken.

Katrien trok eerst het ene oortje uit en dan het andere, en de stilte viel in de kamer als iets dat viel. De regen was weg. Johan bleef even roerloos liggen, alsof hij moest wennen aan de ruimte, en toen haalde Katrien de blinddoek weg.

Hij knipperde tegen de lamp. Zijn ogen traanden en gingen dicht en weer open, en hij probeerde overeind te komen maar kwam niet verder dan zijn ellebogen, want zijn polsen zaten nog vast.

Amai, zei hij schor. Amai.

Katrien maakte de ene boei los en wreef met haar duim over de plek waar het fluweel gezeten had, en toen de andere, en toen zijn enkels. Hij trok zijn knieën op en bleef zitten, met zijn polsen in zijn handen, en zijn haar stond recht overeind.

Toen keek hij naar rechts.

Febe lag op haar zij, naakt, met haar knieën opgetrokken, en ze keek naar hem en durfde niet goed. Ze had één hand half voor haar gezicht.

Febe?

Ze knikte, achter haar hand.

Johan zei niets meer. Hij keek van haar naar Katrien en weer terug, en zijn mond ging open en dicht, en toen legde Katrien haar hand op zijn bovenarm en zei het zachtjes, dicht bij hem:

Ge hebt ons dochter zo een plezier gedaan.

Hij slikte. Zijn kin trok even, één keer, en hij knikte naar Febe, een knikje dat van alles kon betekenen, en toen stak hij zijn hand uit over het bed.

Febe kwam dichterbij en legde haar wang in zijn handpalm, en hij streek met zijn duim over haar slaap.

Was het goed? vroeg hij, en zijn stem brak er bijna op.

Febe knikte tegen zijn hand. Ja.

Ja?

Ja. Het was warm.

Hij lachte kort, met zijn ogen dicht, en liet zijn hoofd achterover tegen het hoofdeinde zakken. Ik wist van niets. Ik dacht dat het mama was, heel den tijd.

Dat was ook de bedoeling, zei Katrien.

Ze stond op, nam de handdoeken van de stoel en de zijne van de vloer, en begon ze op te rapen.

Febe vroeg het gewoon, met haar wang nog in zijn hand, alsof ze het aan de kamer vroeg en niet aan hen.

Gaan we dit af en toe doen? Het was zo fijn. En niemand hoeft het te weten.

Johan keek eerst naar Katrien. Dat zag ze, en het was het juiste om te doen, en ze knikte.

Af en toe, zei Katrien. Als gij het vraagt en als het past. Niet elke dag, maar als ge het nodig hebt.

En als het eens niet lukt?

Dan is dat ook goed. Dan stoppen we en dan proberen we een andere keer.

Febe knikte langzaam en er kwam iets rustigs over haar gezicht, iets dat Katrien niet vaak zag: dat ze het ergens had opgeborgen en dat het daar goed lag.

En niemand hoeft het te weten, zei Febe nog eens, vragend dit keer.

Niemand, zei Katrien. Alleen Anja weet ervan, en die zwijgt. Voor de rest: wij drie.

Ook de juf niet?

Ook de juf niet.

Johan streek met zijn duim nog één keer over haar slaap en liet zijn hand dan zakken. Dit is ons geheimpje.

Febe ging overeind zitten en zocht haar pyjamabroek, en Katrien hielp haar erin en trok het koord vast. Febe geeuwde achter haar hand, lang en ongegeneerd, en het was ineens weer een meisje van eenentwintig dat naar bed ging.

Ga maar, zei Katrien. Ik kom nog.

Febe bleef in de deuropening staan en keek nog één keer om, naar Johan die daar nog altijd zat, naakt, met zijn haar recht overeind en zijn polsen rood, en ze zwaaide even met twee vingers.

Welterusten, papa.

Welterusten, mijn schat.

Toen was ze weg, en haar blote voeten gingen de overloop over en haar deur ging zacht dicht, en Johan liet zich achterover in het matras vallen en legde zijn arm over zijn ogen.

Amai, zei hij tegen het plafond. Katrien.

Ik weet het.

Hoe lang wist gij dit al?

Een half uur voor gij uit bad kwam.

Hij lachte, kort en een beetje hol, en liet zijn arm weer zakken. En ge hebt mij gewoon vastgebonden.

Ja.

Zonder iets te zeggen.

Ge mocht niets weten. Anders ging je nadenken en dan ging je voorzichtig doen, en dat moest net niet.

Hij keek naar haar, en zei dat dit geheim moest blijven tussen hun drieën.