De Stille Getuige

Nieuwe Geluiden
De herinnering aan mijn moeder was een waas, een paar gefragmenteerde beelden die meer leken op een droom dan op de werkelijkheid. De enige tastbare herinnering was een vergeelde foto op de schoorsteenmantel: een glimlachende vrouw met hetzelfde kastanjebruine haar als mijn zus Katja. Soms, als ik er heel lang naar staarde, probeerde ik die glimlach te verbinden met een gevoel, een geur, een stem. Maar het bleef slechts een foto. Mijn vader sprak zelden over haar. Katja zei soms: “Ze was lief, Ben. Heel lief.” Alsof dat alles samenvatte.

We woonden in een groot huis aan de rand van het dorp. Mijn vader, Hans, een pezige timmerman die afstevende op zijn pensioen. Hij was niet onvriendelijk, maar ook niet warm. En in de laatste jaren was hij alleen maar afstandelijker geworden. Mijn zus Katja was altijd meer voor me geweest dan alleen een grote zus. Met bijna acht jaar verschil tussen ons, had ze na mama’s dood van de een op de andere dag volwassen moeten worden. Terwijl ik nog speelde met blokken, deed zij al de was, en terwijl ik mijn eerste woordjes schreef, las zij me voor uit boekjes die ze zelf al lang was ontgroeid.

En dan was er nog ikzelf, Benjamin – of Ben, voor familie en vrienden – een naam die ik had gekregen omdat ik nu eenmaal de jongste was, en zo had ik me ook altijd gevoeld. Een nakomeling. En daardoor misschien wel extra bewust van de stilte die mijn moeder had achtergelaten. Haar afwezigheid werd opgevuld door andere, levendige geluiden. Het gekletter van pannen, de radio op de keukentafel, de zware voetstappen van mijn vader op de houten vloer en de giechelende telefoongesprekken van Katja vanuit haar slaapkamer. Het waren geluiden die 'thuis' betekenden.

Tot die ene nacht, toen ik plotseling iets nieuws hoorde.

Ik was tien, denk ik. De leeftijd waarop de wereld begint te verschuiven van iets puur onschuldigs naar iets ernstigers, waar geheimen hun gewicht krijgen. Het was een doordeweekse avond, een donderdag misschien. De lucht was vochtig en koud, en ik was wakker geworden van een geluid. Dat was het eerste dat me opviel: de aanwezigheid van een nieuw geluid, in het huis waarvan ik alle geheimen dacht te kennen.

Een zacht, aanhoudend gekreun, laag en grommend, vermengd met het lichte, vertrouwde piepen van de veren van papa’s bed. Het kwam uit zijn slaapkamer, aan de andere kant van de overloop, tegenover die van mij. Eerst dacht ik aan een nachtmerrie. Misschien had mijn vader pijn. Maar het gekreun was niet van pijn. Het had een andere kleur, een andere textuur. Het golfde, steeg en daalde, vermengd met een ander, lichter geluid. Een hijgende ademhaling, een fluistering die door de stilte sneed als glas.

Nieuwsgierigheid, puur en onschuldig, dreef me uit bed. De overloop was donkerder dan mijn kamer, alleen verlicht door het bleke maanlicht dat door het raam boven de trap viel. Een streep geel licht schemerde onder de deur van papa’s kamer vandaan. Het geluid was hier duidelijker. Het grommen, het piepen, en nu iets anders, iets wat ik niet kende. Een geluid dat me deed denken aan klappende handen... applaus?...maar dan trager.

Ik ging op mijn hurken zitten voor de deur. Mijn hart bonsde in mijn keel, zo hard dat ik bang was dat mijn vader het zou horen. Mijn keel leek op te zwellen van de spanning. Voor me, op ooghoogte, was het sleutelgat: een klein, langwerpig gleufje dat toegang gaf tot een andere wereld. Ik boog me voorover en sloot mijn linkeroog.

Eerst was het een wirwar van licht en schaduw. Het lampje op papa’s nachtkastje wierp lange, dansende schaduwen tegen de muur. Toen begonnen de vormen zich te onderscheiden. Ik zag de massieve, harige rug van mijn vader. Hij knielde op het bed, zijn lichaam bewoog in een langzaam, krachtig ritme op en neer. Zijn schouders glansden, bedekt met een laagje zweet dat het lamplicht weerkaatste. Zijn billen waren gespierd en gespannen. Hij leek op een dier, een beer in het bos, krachtig en geconcentreerd.

En daaronder… daaronder lag mijn grote zus. Katja. Haar gezicht was half weggedraaid, haar lange, bruine haar verspreid over het kussen als een donkere vloed. Haar ogen waren gesloten, haar mond half open. Haar armen lagen naast haar lichaam, de handen grepen in het laken. Maar het was haar torso die mijn blik vasthield. Ze had geen kleren aan. Ik had haar al jaren niet meer naakt gezien. Niet sinds ik een kleuter was en we nog samen in bad gingen. Nu was ze achttien, en haar lichaam was een magneet voor mijn ogen.

Haar borsten, altijd al opvallend groot en zwaar, dansten op en neer met elke stoot van mijn vader. Ze leken bijna te zweven, hun ronde vormen gevangen in het warme licht, de tepels hard en donker. Haar slanke benen waren om zijn heupen geklemd, haar enkels rustten in de holte van papa's rug. Ze hield hem daar, trok hem steviger naar zich toe.

Toen opende ze haar ogen. Ze staarde niet naar het gezicht van mijn vader, dat geconcentreerd boven haar hing. Ze staarde naar de muur, maar haar blik was niet gefocust. Het was alsof ze naar iets in de verte keek, iets buiten de kamer, buiten het huis. Haar lippen bewogen.

“Papa…” zuchtte ze, en het weerkaatste tegen de muren, een geluid zo intiem dat het mijn eigen adem stokte. “Ja… harder, papa… niet stoppen.”

Het woord ‘papa’ klonk niet als een kind dat om troost vraagt. Het klonk zwaar, geladen, een geheime spreuk in hun intieme ritueel. Mijn vader antwoordde met een grom, een diep, dierlijk geluid dat uit zijn keel leek te worden gerukt. Hij versnelde zijn tempo, het bed kraakte er nu luid bij, een metalen protest dat het ritme aangaf.

Ik bleef daar zitten, bevroren, mijn ogen verkleefd aan het kleine gleufje. Er was geen ruimte in mijn hoofd voor gedachten zoals ‘dit is verkeerd’ of ‘dit zijn mijn zus en mijn vader’. Die concepten waren te groot, te complex voor het brein van een tienjarige. In plaats daarvan werd mijn geest overspoeld door pure, rauwe sensatie. Dit was het grote geheim. Dit was wat volwassenen deden wanneer de lichten uitgingen. Dit was de waarheid achter de giechelende opmerkingen van oudere jongens op het schoolplein, achter de films waarin mensen elkaar kusten vlak voordat de camera wegdraaide.

Ik zag hoe mijn vader's’ lichaam verstijfde, zijn spieren zich aftekenden als kabels onder zijn huid. Zijn greep op Katja’s heupen werd knellend. Een lange, diepe kreun ontsnapte hem, gevolgd door een reeks kortere, stotende geluiden. Katja’s lichaam krulde in een perfecte boog omhoog, haar borsten naar het plafond gericht, en een scherpe, hoge schreeuw, onmiddellijk gesmoord alsof ze zich herinnerde waar ze was, scheurde door de kamer. Toen zakte ze in elkaar, haar lichaam trillend, terwijl mijn vader met zijn volle gewicht bovenop haar neerzakte.

De stilte die volgde was nog intenser dan het kabaal ervoor. Alleen hun hijgen, en het ruisen van mijn hartslag in mijn oren.

Toen bewoog Katja. Ze legde een hand op papa’s bezwete rug, een gebaar dat teder en bezitterig tegelijk was. “Dat was lekker,” mompelde ze, haar stem schor.

Mijn vader rolde van haar af, zijn gezicht onzichtbaar voor mij. Ik zag zijn hand uitstrekken en over haar buik strijken, over de zachte huid, en even bleef hij rusten tussen haar benen. Katja slikte zichtbaar en draaide zich naar hem toe, haar hoofd tegen zijn schouder.

Het was toen, in die stille, beladen nasleep, dat de realiteit als een ijskoude golf over me heen spoelde. Dat was mijn vader. Dat was mijn zus. De man die me had leren fietsen, het meisje dat me naar school bracht en me soms voor ‘een irritante kleuter’ uitmaakte.

Er was geen plaats voor afschuw of morele verontwaardiging in die eerste, overweldigende minuten. Alleen maar de allesoverheersende, brandende nieuwsgierigheid. En iets anders… een gevoel van uitsluiting, maar ook van ongeoorloofde kennis. Ik had iets gezien wat ik niet mocht zien. Ik had het grote geheim betreden. En in plaats van weg te rennen, bleef ik daar zitten, mijn knieën tegen de vloer gedrukt, totdat hun ademhaling gelijkmatig werd en het licht uitging, waardoor ik alleen achterbleef in de duisternis van de overloop, voor altijd veranderd.

De volgende ochtend, aan de ontbijttafel, was alles normaal. Te normaal. Katja liep in een halflang slaapshirt heen en weer, haar haren nog warrig van de slaap. Ze schonk koffie in voor mijn vader, die in zijn stoel zat te bladeren door de krant. Er zat een kleine, voldane glimlach om zijn lippen die ik nooit eerder zo had opgemerkt.

“Heb je goed geslapen, Ben?” vroeg mijn zus opeens, terwijl ze de melk voor mijn cornflakes pakte. Haar stem klonk neutraal, maar haar ogen, die me aankeken, schenen met een nieuw soort helderheid. Het was alsof ze iets vroeg wat ze al wist.

Ik schrok op en verslikte me bijna. “Ja… ja, prima.”

“Goed,” zei mijn vader zonder op te kijken van zijn krant. “Je bent in de groei. Je hebt je rust hard nodig.”

Ik knikte en staarde naar mijn kom. Het gewone geluid van lepels tegen porselein, het geritsel van de krant, het zuchten van de oude ketel op het fornuis – het klonk allemaal onecht, als een slecht opgevoerd toneelstuk. Ik had achter de coulissen gekeken en zou het decor nooit meer hetzelfde zien. Het geluid van het ratelende koffiezetapparaat kon de herinnering aan dat andere geluid niet verdrijven. Het gekreun van Katja echode nog steeds, zachter nu, onder het alledaagse gerommel.

Die dag op school hoorde ik niets. De woorden van de leraar waren een onbegrijpelijke stroom. Ik keek naar de andere kinderen, naar hun onschuldige gezichten, en voelde me van een andere planeet komen. Ik droeg een geheim met me mee, een geheim dat zwaar en warm was en dat me tegelijkertijd vervreemdde en een apart gevoel van belangrijkheid gaf. Ik wist iets. Ik had iets gezien.

En ’s avonds, toen ik in bed lag, luisterde ik naar het huis. Ik luisterde naar de stilte, wachtend op het geluid dat die stilte zou doorbreken. Mijn lichaam was gespannen, mijn oren gespitst. De nieuwsgierigheid van de vorige nacht was alleen maar sterker geworden. En diep binnenin, verward en schuldig, begon de herinnering aan die dansende borsten, dat verwrongen gezicht van extase, dat diepe gekreun van mijn zus, een vreemde, ongemakkelijke warmte op te roepen die ik niet begreep, maar die ik ook niet kon negeren.

De Honger van Nieuwsgierigheid
Die eerste keer was een breuk geweest, een barst in de fundering van mijn tot dan toe onschuldige wereld. In de jaren die volgden bleek het geen incident te zijn geweest. Het was een routine, een ritueel dat waarschijnlijk al veel langer gaande was. Langzaam veranderde ik van een kind in een slungelige puber, maar binnen de muren van ons huis bleef ik de stille getuige, de onzichtbare derde.

Ik leerde de signalen herkennen. Het begon met een bepaalde loomheid na het avondeten. mijn vader dronk een tweede biertje, zijn blik werd zwaarder, niet dronken, maar ontspannen, terwijl hij over de eettafel naar Katja keek. Mijn zus stond aan het aanrecht en deed de afwas, Wanneer ze zich omdraaide om een bord af te drogen, leunde ze met haar heupen tegen het aanrecht, waardoor de stof van haar shirt strakker over haar borsten werd getrokken. Haar ogen ontmoetten die van mijn vader, en er werd iets uitgewisseld, een woordloze boodschap die de lucht in de keuken dikker maakte. Een onschuldig klinkende zin als “Ik ben moe, ik ga vroeg naar boven,” uitgesproken door Katja met een bepaalde nadruk, waarna mijn vader een kwartier later ook de trap op zou lopen met de mededeling dat hij nog even wat ging lezen in bed.

Mijn oren werden gespitst voor het zachte kraken van de vloerplanken op de overloop, voor het minieme verschil in geluid tussen de deur van de badkamer en die van mijn vader's slaapkamer. Mijn lichaam ontwikkelde een eigen klok. Zodra het huis in diepe nachtelijke stilte was gedompeld en ik het zachte klikken van een slot hoorde, gleed ik uit bed. De koude vloer onder mijn blote voeten werd een vertrouwde sensatie, evenals de bittere smaak van adrenaline op mijn tong.

Dan begon het wachten op het eigenlijke spektakel. Soms duurde het lang. Ik hoorde gedempte stemmen, het zachte geritsel van kleding, een gelach dat snel werd gesmoord. Andere keren was er bijna geen pauze. Dan volgde meteen het eerste gekreun, het zachte gepiep van het bed.

In het begin was het puur de overweldigende nieuwsgierigheid van een kind dat een verboden kamer heeft ontdekt. Ik keek, mijn ogen wijd open van verbazing, naar de vreemde, inefficiënte worsteling van hun lichamen. Maar naarmate de jaren verstreken en mijn eigen lichaam begon te veranderen, veranderde ook mijn blik. De kinderlijke verbazing maakte plaats voor iets anders: een diep, knagend besef van het taboe. Dit was niet zomaar ‘wat volwassenen deden’. Dit was iets geheims, iets smerigs en onuitsprekelijks. Mijn vader en mijn zus. De woorden bonkten in mijn hoofd, niet als een oordeel, maar als een mantra die de scènes een extra laag gaf, een verboden gloed die ze nog spannender maakte.

Ik zag dingen die mijn jonge brein nauwelijks kon bevatten. De eerste keer dat mijn vader niet bovenop Katja klom, maar tussen haar benen dook, zijn hoofd verdween in de schaduw van haar dijen. Het geluid dat daar vandaan kwam – een nat, slurpend geluid, vermengd met Katja’s scherpe, hoge kreetjes – deed me aanvankelijk gruwelen. Maar ik bleef kijken, gefascineerd door de absolute toewijding, door de manier waarop Katja’s handen in zijn haar grepen, niet om hem weg te duwen, maar om hem steviger tegen zich aan te trekken. Haar benen trilden als gebroken vleugels.

Of de eerste keer dat ik zag hoe mijn zus haar mond gebruikte. Ik was denk ik een jaar of dertien. Papa lag op zijn rug, zijn ogen dicht, zijn handen rustend op zijn buik. Katja gleed van hem af en zakte tussen zijn benen. Ik kon haar gezicht niet zien, alleen de bovenkant van haar hoofd. Haar haren die als een gordijn omlaag vielen. Maar ik wist wat er gebeurde. Ik zag hoe mijn vader's lichaam zich spande, hoe zijn buikspieren samentrokken, hoe hij zijn hand uitstak om zichzelf dieper in haar mond te drukken. Een diepe, trillende zucht ontsnapte hem. Het geluid was anders dan wanneer ze seks hadden. Het was intiemer, onderdaniger, en het vervulde me met een vreemd gevoel van ontzag voor de macht die mijn zus blijkbaar had. Ze kon die grote, stoere man laten kreunen als een gewond dier met alleen haar lippen en haar tong.

De woorden kwamen later. Eerst waren het alleen kreunen en gefluisterde namen. Maar na verloop van tijd begon Katja meer te praten. Haar stem, die overdag altijd luid en helder was, werd dan een laag, hees gesis, vol met een speelse, uitdagende toon.

“Voelt het lekker, papa?” hijgde ze dan, terwijl hij haar van achteren nam, haar handen plat tegen het hoofdeinde gedrukt. “Zo’n jong, strak kutje… anders dan je gewend was, hè? Ben ik lekkerder dan mama?” Ze zweeg even, haalde hijgend adem. “Zeg het dan… zeg dat je dochter beter voelt.”

Ik kromp ineen bij die woorden, maar mijn ogen bleven wijd open. Het was zo gruwelijk, zo verkeerd, en toch… het maakte het allemaal nog echter, nog indringender. Het was iets primairs, grensoverschrijdend en ongeremd. En het wakkerde die vreemde, ongemakkelijke warmte in mijn onderbuik alleen maar verder aan, een warmte die vanaf toen vaak gepaard ging met een stijve die ik schaamtevol probeerde te negeren.

Er was geen romantiek in wat zij deden, dat werd me met iedere waarneming duidelijker. Na afloop kropen ze niet in elkaars armen om liefdevol te fluisteren. Meestal bleef mijn vader even op haar liggen, uitgeput, of rolde hij naast haar op zijn rug. Katja stond vaak als eerste op, naakt en ongegeneerd, liep naar de wastafel en wreef een washandje over haar borsten en tussen haar benen. Soms wisselden ze een paar woorden – “De wasmachine heeft trouwens weer kuren” of “Morgen vroeg op” – banale opmerkingen die de enorme daad van zojuist belachelijk maakten en tegelijkertijd bevestigden hoe gewoon het voor hen was geworden.

Overdag was het alsof er een schakelaar werd omgezet. Aan de ontbijttafel was Katja weer de zorgzame, soms geïrriteerde grote zus. Ze zeurde over de rommel op mijn kamer, vroeg naar mijn huiswerk, en bracht me naar school als het hard regende. Mijn vader was de afwezige broodverdiener, verdiept in zijn krant of bezig met zijn werk. Geen blik, geen woord verraadde wat er 's nachts gebeurde. Voor de buitenwereld – de buren, de ouders van klasgenoten – waren we een normaal, ietwat stil gezin dat een tragedie had doorstaan en er het beste van probeerde te maken. Soms, als ik naar hen keek tijdens het avondeten, voelde ik een hysterische lach opkomen. De mensen moesten eens weten...

De spanning tussen die twee werelden – de banale dagelijkse routine en de hete, vochtige nachtelijke geheimen – werd mijn constante metgezel. Het gaf mijn leven een rare, scheve betekenis. Ik deed braaf mijn huiswerk, speelde af en toe voetbal, en luisterde naar de verhalen van mijn vrienden over meisjes op school, terwijl ik in mijn hoofd de beelden afspeelde van Katja’s lichaam dat bukte en boog onder dat van mijn vader.

Op een avond gebeurde er iets dat alles veranderde. Het was een hete, stille zomernacht. De lucht was zo zwaar dat slapen onmogelijk leek. Hun geluiden waren intenser die avond, minder ingehouden. Ik zat op mijn gebruikelijke plek. Maar de geluiden die ik hoorde waren niet alleen van genot; er klonk een scherpe, geïrriteerde ondertoon in.

“Drie dagen,” siste Katja, haar stem laag en vol verwijt. Ze zat bovenop hem, haar handen op zijn borst gedrukt. Haar gezicht, dat ik in profiel kon zien, stond strak. Haar heupen rolden langzaam, bijna wreed, heen en weer. “Drie verdomde dagen, pap.”

Mijn vader had zijn handen op haar heupen en probeerde het tempo te bepalen, maar zij hield de controle. “Kat… ik had overwerk… klussen die af moesten…”

“Boeit me niet. Ik had zin om te neuken,” onderbrak ze hem, en ze stopte plotseling met bewegen, hield hem diep in zich gevangen zonder te wiegen. Hij kreunde van frustratie. Mijn zus grijnsde kwaadaardig. “Jij laat mij wachten. Dan laat ik jou ook wachten.”

Ze begon opnieuw te bewegen, sneller deze keer, haar borsten dansend in het schemerlicht. Ik kon zien hoe mijn vader's lichaam zich spande, hoe zijn ademhaling schokkend werd. Hij was dichtbij. Maar net op het moment dat zijn heupen zich begonnen op te richten om haar tegemoet te komen, hield ze weer stil. Ze leunde naar voren, haar lippen vlak bij zijn oor.

“Nog niet,” fluisterde ze cynisch. “Je mag pas komen als ik het zeg. Het is nog veel te vroeg.”

Ze gleed van hem af, knielde tussen zijn benen en nam hem in haar mond. Haar hoofd, met haar bruine haar vastgebonden in een knotje, ging op en neer. Het slurpende, natte geluid vulde de kamer. Mijn vader’s vingers klemden zich in het laken, zijn benen trilden. Zijn adem stokte in zijn keel – het bekende teken.

Weer trok ze zich terug, liet hem glanzend en kloppend achter. “Zie je?” zei ze, terwijl ze met een vinger over zijn lengte streek. “Vervelend als iemand je laat wachten, hè? Maar je verdient het nog niet.”

Dit ritueel herhaalde zich. Drie, vier keer. Ze nam hem weer in zich, reed op hem tot hij hijgend zijn ogen sloot, om hem dan weer te laten ontsnappen. Ze nam hem in haar mond, diep, tot hij een gekerm slaakte, en liet hem dan weer los. Zijn frustratie was bijna tastbaar, zijn lichaam gespannen als een boog.

“Katja, alsjeblieft…” smeekte mijn vader, zijn stem schor.

“Nee,” zei ze kil. Ze knielde weer tussen zijn benen, nam bijna zijn volledige lengte in haar mond. Ik zag hoe haar wangen samentrokken, hoe haar keel werkte. Hij verstijfde, zijn buikspieren trilden. Het moment was daar.

En toen stopte ze. Weer. Met een natte plop liet ze hem los.

“Ik heb dorst,” zei ze ineens, haar stem kalm. “Van al dat pijpen krijg Ik een droge mond. Ik haal snel wat te drinken.”

“Nu?!” Ik hoorde de wanhoop in mijn vader's stem.

“Ja, nu. Blijf liggen. Denk maar aan mij.”

Ze draaide zich om en liep naar de deur...

De deur!

Paniek, scherp en zuur, schoot door mijn aderen. Wegkruipen kon niet meer; ik was verlamd, vastgenageld aan mijn plek. Het zachte kraken van de vloerplanken onder haar blote voeten klonk als donderslagen. De deurknop draaide, en de deur zwaaide open.

Het warme licht uit de slaapkamer viel in een gele streep over me heen. Ik keek recht omhoog, en daar stond ze. Mijn grote zus, Katja, volledig naakt, op een meter afstand.

De aanblik sloeg me als een vuistslag in mijn maag. Ik had haar al zo vaak door het sleutelgat gezien, maar dit was anders. Dit was dichtbij. De geur van haar, zweet en iets zoets, walmde naar me toe. Haar huid glom in het lamplicht, elke oneffenheid, elk moedervlekje zichtbaar. Mijn blik werd onweerstaanbaar naar haar borsten getrokken – niet langer slechts dansende vormen in de verte, maar groot en stevig, hangend met een natuurlijke elegantie. Tussen haar benen liep een donzig streepje schaamhaar, en daaronder de vochtige, gezwollen lipjes van haar vagina.

Ze keek me aan met grote ogen.. Een eeuwigheid leek voorbij te gaan. De wereld stond stil. Ik zag haar verrassing, die snel vervaagde tot iets anders… iets geheimzinnigs. Er verscheen geen schok, geen woede. Een heel klein, bijna onmerkbaar lachje trok om de hoek van haar mond. Ze zei niets. Ze staarde me alleen aan, terwijl ik daar zat, ineengedoken als een betrapte puppy.

Toen, alsof ze zich bedacht, schudde ze bijna onmerkbaar haar hoofd en draaide zich om. Ze liep terug naar het bed.

“Alles goed?” murmelde mijn vader verbaasd.

“Ja hoor,” zei ze luchtig, terwijl ze naast hem ging zitten. “Ik dacht dat ik dorst had, maar het valt eigenlijk wel mee.” Ze leunde naar hem toe, haar hand streelde over zijn bovenbeen. “Waar waren we gebleven…? O ja.”

En zonder nog een blik op de deur te werpen, die nu half open stond en mij blootgaf in het donker van de overloop, boog ze zich opnieuw over hem heen. Ze nam hem, nog steeds hard en glanzend, weer in haar mond. Maar nu langzamer, theatraal, met diepe, overdreven halen die ik perfect kon zien vanuit mijn nieuwe, onbedekte positie.

Mijn vader zal hebben gedacht dat het onderdeel was haar spel. Kreunend liet hij zich weer achterover op bed vallen. “Kat… wat…?”

“Ssst,” suste ze, hem even loslatend. “Geniet er maar van. We hebben alle tijd.”

En toen, heel even, schoot haar blik opzij. Naar de open deur. Naar mij. Er lag een uitnodiging in die blik, een gedeeld, vurig geheim. Het was duidelijk: de voorstelling ging door, en mijn plek als toeschouwer was niet alleen bekend, maar stilzwijgend goedgekeurd.

Ik bleef zitten, versteend, terwijl ik naar ze keek. De grenzen van mijn wereld waren opnieuw verschoven, en er klonk een nieuwe, dreunende spanning in mijn oren – een spanning die niet langer alleen uit geheimen bestond, maar uit een wederzijds begrip dat nog gevaarlijker aanvoelde.

Op de Eerste Rang
De tijd verstreek als dikke, warme honing. En met de jaren kwam een kalme, bijna nonchalante acceptatie van de realiteit binnen ons gezin. De eerste schok, de verstikkende spanning van het verbodene, was verzacht tot een constante gloed. Het was niet langer een geheim dat dreigde uit te komen, maar een feit, een onderstroom die ons dagelijks leven beïnvloedde.

Mijn vader en mijn zus leken minder en minder moeite te doen om hun relatie te verbergen. Het was alsof, nadat Katja die ene avond mijn aanwezigheid had opgemerkt en genegeerd, een laatste rem was losgelaten. Ze deden het nog steeds niet openlijk, niet waar een buurman of een onverwachte gast het kon zien, maar binnen de grenzen van ons huis werd hun voorzichtigheid slordig, bijna achteloos.

Na het avondeten verdwenen ze niet langer altijd apart naar boven. Steeds vaker gingen ze samen. Katja stond dan op, rekte zich uit – een beweging die bewust leek, ontworpen om de ronding van haar borsten onder haar shirt te accentueren, de zachte huid van haar buik bloot te leggen waar haar shirt omhoog kroop.

“Ik ga douchen,” zei ze dan, of: “Ik ben kapot. Vroeg naar bed vanavond.”

Papa knikte, zijn ogen volgden elk van haar bewegingen. “Ik kom ook zo,” antwoordde hij, zijn stem neutraal, maar zijn blik niet. En dan rwee, misschien drie minuten later, volgde hij haar naar boven. Vanuit de woonkamer hoorde ik het dreunen van zijn bed tegen de muur, het begin van hun ritueel dat nu net zo gewoon leek als het doen van de afwas.

De deur van mijn vader's slaapkamer bleef vaker wel dan niet op een kier staan. Niet wijd open, maar genoeg zodat het geluid van hun samenzijn ongehinderd de overloop kon vullen. Het ritmische gekreun, het zachte klappen van huid op huid, het piepen van het bed – het werd de vertrouwde soundtrack van mijn late avond. Ik hoefde niet meer op mijn hurken voor het sleutelgat te zitten. Soms lag ik gewoon in bed, mijn deur op een kier, en liet ik het geluid over me heen spoelen,bij mijn eigen verwarde, opgewonden gedachten.

Ook overdag vertoonde hun gedrag nieuwe, gedurfde scheurtjes. Het gebeurde nu op heldere ochtenden in de keuken. Ik zat aan tafel een boterham te eten, Katja stond bij het fornuis koffie te zetten in haar korte ochtendjas die altijd net iets te ver open viel. Dan kwam mijn vader binnen, groette me met een knik, liep naar de koelkast en, alsof het de meest natuurlijke zaak van de wereld was, sloop hij achter Katja. Zijn handen gleden onder haar ochtendjas, pakten haar volle borsten vast en knepen erin. Katja sprong overdreven geschrokken op.

“Papa! Niet doen, stommerd!” protesteerde ze, maar haar stem klonk niet boos. Het klonk speels, uitnodigend. Ze gaf hem een klein, betekenisvol duwtje.

Mijn vader grinnikte, zijn handen trokken zich terug. Katja boog zich naar zijn oor en fluisterde iets. Ik kon het nooit helemaal verstaan, maar ik hoorde soms wel flarden, een beloftevol zinnetje dat steevast leek te eindigen met “…verder als hij naar school is.”

Dan liep mijn vader weg, met een kop koffie in zijn hand en een glinstering in zijn ogen die hij snel verborg door zich op de ochtendkrant te concentreren. Katja keek nog even naar mij, haar blik snel en onleesbaar, voordat ze terugkeerde naar haar gebruikelijke, zusterlijke rol. “Heb je je gymspullen ingepakt, Ben? Het gaat vanmiddag regenen dus neem wat extra kleren mee naar school.”

De wereld draaide door, en de grond onder mijn voeten leek mee te draaien.

Een nieuwe routine nestelde zich in onze ochtenden. Steeds vaker, als ik uit de badkamer kwam, mijn gezicht nog vochtig en mijn haar een warboel, zag ik Katja’s silhouet de slaapkamer van mijn vader binnenglippen. Ze droeg meestal niets anders dan een T-shirt en een string, haar benen lang en bleek in het ochtendlicht.

“Papa ligt nog steeds te slapen,” zei ze dan luchtig, alsof het een dagelijks gevecht was. “Ik ga hem maar eens wakker porren, anders komt hij nog te laat op zijn werk”

De deur viel zachtjes in het slot. Ik liep naar beneden, naar de keuken, en zette de radio aan voor wat gezelschap. Terwijl ik mijn cornflakes at of een boterham smeerde, begonnen de geluiden. Eerst alleen het doffe gerommel van stemmen, dan het metalen gekraak van het bedframe, en al snel de diepe, grommende kreunen van mijn vader die door het plafond drongen. Het was een regelmatig, onontkoombaar ritme. Ik at door, mijn oren brandend, mijn maag samengetrokken in een knoop van opwinding en een soort treurige gewenning.

Ongeveer een half uur later kwamen ze samen de trap af. Katja’s haar door de war en een ondeugende, voldane trek om haar mond. Mijn vader zag eruit alsof hij de beste nachtrust van zijn leven had gehad.

“Sorry dat we zo laat zijn,” zei mijn zus altijd, terwijl ze naar de koffiepot greep. “Pap was echt weer onmogelijk vanochtend. Wilde maar niet wakker worden.”

En mijn vader, zonder een spoor van ironie, knikte dan en mompelde: “Slechte nacht gehad.” Dan zette hij de radio zachter en begon de krant te lezen. Het toneelstuk was weer begonnen, en ik kende mijn rol: de onwetende zoon, het stilzwijgende kleine broertje.

De grens tussen mijn wereld en die van hen vervaagde verder, tot die ene avond in de woonkamer alles op scherp zette.

Het was een vrijdag. We hadden gegeten, de afwas stond in het droogrek. Katja stelde voor om een film te kijken. Ze had een oude romcom gevonden op Netflix. Ik nam de comfortabele leren stoel, degene met het uitzicht op de tuin. Katja en mijn vader nestelden zich op de grote bank, onder een dunne, wollen deken. De lampen waren gedimd, alleen het blauwe licht van de televisie verlichtte de kamer.

De film was langzaam en voorspelbaar. Het gemurmel van de dialogen, het zachte ruisen van de deken als een van hen zich verroerde – het werkte op me in als een slaapmiddel. Mijn oogleden werden zwaar. Ik vocht ertegen, maar langzaam won de vermoeidheid. Ik gleed weg, meegesleept in een zee van grijze, vormloze dromen.

Ik werd wakker van een subtiel geluid. Gedempt, maar onmiskenbaar. Een zacht, constant gesmak, een diepe zucht die niet van de televisie kwam.

Mijn ogen gleden voorzichtig open. Het duurde even voordat mijn blik scherp stelde in het schemerdonker. De film was nog bezig, maar het volume stond laag. En op de bank…

Op de bank bewoog Katja. Ze zat bovenop mijn vader – omgekeerd met haar rug naar mij toe – en bewoog op en neer in een langzaam, wiegend ritme. De deken bedekte hun onderlichamen, maar vormde zich om de contouren van haar heupen en zijn knieën. Haar handen rustten op de rugleuning. Haar hoofd hing naast het zijne, haar lippen tegen zijn oor. Ik hoorde haar fluisteren, de woorden waren niet te verstaan, maar de toon was er een van intieme, smerige beloften.

Ik bleef roerloos liggen, mijn adem ingehouden. Dit was anders dan vanachter een deur. Dit was in dezelfde kamer. De lucht rook naar popcorn en hun lichamen, een zware, smerige geur van seks.

Katja versnelde haar tempo, haar rugspieren spanden zich onder het dunne katoen van haar topje. De deken begon te schuiven. Met elke stoot zakte hij een fractie verder. Eerst kwam de gladde huid van haar onderrug bloot, dan de bovenkant van haar billen, het elastiek van haar string. Ze leek het niet te merken, of het kon haar niet schelen.

Toen gleed de deken met een zachte ruis helemaal van de bank en viel op de vloer.

Ik ademde scherp in. Het geluid was klein, nauwelijks hoorbaar boven het gemompel van de televisie, maar het was er.

Katja’s bewegingen hielden niet op, maar ze vertraagden tot een bijna lethargisch, rollend ritme. Ze draaide haar hoofd, net genoeg om me aan te kijken vanuit haar ooghoek. Er verscheen een glimlach op haar gezicht. Niet van schaamte, niet van verontschuldiging. Het was een grijns, speels en uitdagend.

“Hij is wakker…” zei ze zacht tegen mijn vader, haar stem was hees van de inspanning.

Mijn vader, die zijn ogen dicht had gehad, sperde ze open. Zijn hoofd draaide naar mij. Zijn blik was wazig van genot, maar er flitste echte schrik doorheen. “Oh, shit! Moeten we…?”

“Nee, het is prima,” onderbrak Katja hem, terwijl ze haar bewegingen weer iets opvoerde. Ze keek me recht aan nu. “Ben is op die leeftijd dat hij nieuwsgierig wordt naar dit soort dingen. Het is niet alsof hij ons nooit eerder heeft bekeken.” Ze hield even stil, haar handen gingen naar de onderkant van haar topje. In één soepele beweging trok ze het over haar hoofd en gooide het nonchalant op de grond. Haar grote borsten vielen vrij, de tepels hard en donker in het koele licht van de televisie. “Bovendien…” zei ze, terwijl ze haar handen weer op de rugleuning zette en haar heupen een diepere, langzamere cirkel lieten maken, “…ik ben veel te geil om nu nog te stoppen.”

En met die woorden, met die daad, verdween het laatste restje schaamte, de laatste illusie van discretie. Mijn vader, na een moment van aarzeling, sloot zijn ogen weer en gaf zich over. Zijn handen grepen haar billen vast, hij duwde zich omhoog om haar dieper te penetreren.

Ik kon alles zien. Alles. In deze positie had ik een perfect zicht op het punt waar hun lichamen samenkwamen. Op zijn dikke, donkere pik die glimmend en volledig verdween in haar, om dan weer tevoorschijn te komen, nat en glanzend, voor de volgende stoot. Op de manier waarop haar kutje zich om hem heen sloot, hoe haar binnenste schaamlippen hem leken uit te zuigen. Het geluid was nu duidelijker: de vochtige klappen, zijn grommen, haar scherpe, ingehouden gehijg.

Ik bewoog niet. Ik zei niets. Ik keek gewoon, mijn lichaam verstijfd van een opwinding die zo intens was dat het pijn deed. Dit was geen stiekem gluren meer.

Ze gingen door, en ik keek toe, een gevangene en een koning in mijn leren stoel, terwijl het verhaal van de film op de achtergrond vervaagde tot betekenisloos gebabbel. De enige realiteit was hier, op die bank, in het blauwachtige licht. En de stilte die daarna kwam, nadat ze allebei kreunend verstijfden, was niet langer alleen van hen. Het was van ons drieën. Gevuld met een waarheid die nu open en bloot in onze woonkamer lag.

Het Nieuwe Normaal
Ik werd achttien op een grijze dinsdag in november. Er was geen feest, geen taart met kaarsjes. Katja had me ’s ochtends een envelop gegeven met wat geld erin en een knipoog. “Voor een biertje, of iets anders leuks,” had ze gezegd. Mijn vader had me stevig op mijn schouder geklopt. “Je bent eindelijk een man geworden, jongen.” Dat was het.

De jaren hadden onze dynamiek gesmeed tot iets dat op routine begon te lijken. Er waren geen geheimen meer. Het was een vrij spel geworden zonder regels. Een soort afspraak, stilzwijgend ingesteld en door iedereen geaccepteerd. De relatie tussen mijn vader en mijn zus bleef puur lichamelijk, een methode om hun behoefte te bevredigen, verstoken van elke romantische schijn. Voor mij was het een eindeloze, levendige les in verboden verlangen.

Het gebeurde nu op de vreemdste momenten, met een nonchalance die bijna absurd was. Soms in de ochtend, als mijn vader in de keuken stond en de koffie liet pruttelen, kwam Katja binnen, nog in haar dunne ochtendjas. Ze ging achter hem staan, sloeg haar armen om zijn middel, en liet zonder een woord haar hand in zijn pyjamabroek glijden. “Koffie bijna klaar?”

“Nog een minuutje,” antwoordde hij.

“Je bent hard,” constateerde Katja. “Zal ik je helpen?” Papa gromde alleen, waarna mijn zus voor hem op de grond knielde en zijn broek een stukje omlaag trok.

Ik zat dan aan tafel met mijn boterham, en terwijl ik deed alsof ik naar buiten keek, zag ik in de weerspiegeling van het raam hoe haar hoofd op en neer bewoog ter hoogte van zijn kruis. Mijn vader bleef roerloos staan, zijn handen rustend op het aanrecht, zijn ogen gesloten, alleen de lichte trilling in zijn knieën verraadde wat er gebeurde. Vijf minuten later, met een zachte plop, stond Katja weer op, veegde haar mond af met de achterkant van haar hand en pakte een mok uit het kastje. “Koffie is klaar,” zei ze dan, alsof ze net de vuilnis buiten had gezet.

Andere keren zat ik televisie te kijken en hoorde ik mijn vader de trap op lopen, gevolgd door het openen van de badkamer en het geluid van de douche. Even later kwam Katja de woonkamer binnen, haar haren in een handdoek gewikkeld. “Heb je al honger, Ben? Ik ga even snel douchen en daarna maak ik de lunch.”

“Pap staat al onder de douche,” antwoordde ik.

“Oh, die vindt het vast niet erg als ik erbij spring,” zei ze dan, en haar blik ontmoette de mijne even, een glimp van iets ondeugends. Daarna verdween ze de trap op. De douche bleef lopen, maar het geluid veranderde. De gestage stroom werd onderbroken door het doffe bonken van een lichaam tegen de glazen wand, door ingehouden kreunen die door het water en de deur heen drongen. Twintig minuten later kwamen ze samen weer naar beneden, hun haren nat, hun gezichten ontspannen.

Ze verborgen het niet voor mij. Ze deden geen moeite meer. Het was alsof mijn aanwezigheid net zo onopmerkelijk was geworden als het meubilair. Of was het misschien een essentieel, stil onderdeel van hun spel? Soms, als ik langs de openstaande deur van de badkamer liep en Katja daar stond, naakt voor de spiegel om crème op haar lichaam te smeren, draaide ze niet weg. In plaats daarvan ging ze onverstoord verder, haar handen wrijvend over haar ronde borsten, haar ogen op de mijne gericht in de reflectie van de spiegel.

“Zie er goed uit, hè?” zei ze dan tevreden. “Pap kan er geen genoeg van krijgen.” Ze liet een hand over haar heup glijden, naar de zachte ronding van haar bil. “Jij ook niet, denk ik. Ik zie wel hoe je kijkt, broertje.”

Ik bloosde dan, slikte mijn woorden in. Mijn ontkenningen waren in de loop der jaren steeds zwakker geworden, totdat ik ze helemaal niet meer uitsprak. Het was zinloos. Ze wist het. Ik wist het. Het enige wat overbleef was de gloeiende, schaamtevolle waarheid.

Zo ging het een tijdje verder, tot die ene avond ongeveer twee maanden na mijn achttiende verjaardag.

We waren met het gezin naar Walibi geweest, een laat verjaardagsuitje. Het had de hele dag gedreigd met regen, en toen we tegen schemering terug naar huis reden, barstte het los. Het water gutste over de voorruit, de ruitenwissers konden het amper bijbenen. Mijn vader concentreerde zich op de weg, zijn handen stevig om het stuur. Katja zat naast hem, starend naar de slierten water die over het raam stroomden. De sfeer in de auto was loom, vervuld van de vermoeidheid na een lange dag.

Ik zat achterin, mijn hoofd tegen het raam, keek naar de vervagende lichten van andere auto’s. De warmte van de verwarming, het monotone geluid van de regen en de motor – het werkte ontspannend.

Toen begon Katja zacht te praten. Te zacht voor mij om de woorden te verstaan. Het was een gefluister, een intiem gemompel dat alleen voor mijn vader bedoeld was. Ik zag zijn hand van het stuur glijden en even op haar bovenbeen rusten, een streling die niet lang duurde maar alles zei.

Hij knikte, een kleine, snelle beweging. Zijn ogen schoten naar de achteruitkijkspiegel, vingen mijn blik voor een fractie van een seconde, en keken toen weer snel naar de weg. Hij gaf geen richting aan, geen signaal. Maar even later, bij een afrit die naar een industrieterrein leidde, stuurde hij de auto van de snelweg af.

We reden over een slecht geasfalteerde weg, door plassen die opspatten tegen de onderkant van de auto. De lantaarnpalen werden schaarser en verdwenen toen helemaal. Hij parkeerde op een lege parkeerplaats, naast een verlaten loods met kapotte ramen. De motor ging uit. Alleen het geluid van de regen op het dak bleef, een dreunend gordijn dat ons van de wereld scheidde.

“Waarom stoppen we?” vroeg ik, mijn stem klonk ver weg in de plotselinge stilte.

Katja draaide zich half naar me toe. In het groenige licht van het dashboard zag ik haar glimlach, niet speels deze keer, maar direct, serieus bijna. “Ik heb zin, Ben,” zei ze, haar stem laag en hees. “Ik kan niet wachten tot we thuis zijn.”

Mijn vader zei niets. Hij deed alleen zijn riem los en maakte zijn broek open. Het geluid van de rits sneed door de auto.

Katja bewoog in de krappe ruimte van de passagiersstoel. Ze draaide zich naar hem toe, trok haar rokje omhoog, schoof haar onderbroek aan de kant en hees zich bovenop hem. Ze zat meteen goed, een diepe, vertrouwde beweging. Ze trok haar shirt en beha in één beweging omhoog, haar borsten vielen vrij en bungelden voor zijn gezicht. Mijn vader greep ze meteen, zijn handen verdwenen in het zachte vlees, zijn duimen wreven over de harde tepels.

Het was geen voorzichtig begin. Het was een behoefte. Katja begon meteen te bewegen, haar heupen sloegen tegen de zijne met een vochtig, ritmisch klappen dat boven het geluid van de regen uitsteeg. Haar hoofd lag in zijn nek, maar haar ogen waren open. En ze keken naar mij.

Ik zat verstijfd, mijn blik gekluisterd aan het punt waar hun lichamen samenkwamen, aan de glanzende, stijve lengte van mijn vader die bij elke beweging tevoorschijn kwam en weer verdween. Mijn adem stokte. Mijn handen klemden zich vast aan de achterbank.

“Zie je het goed zo, broertje?” hijgde Katja plotseling, haar stem trillend van haar eigen bewegingen. “Vanaf de achterbank… het is net een film, hè?”

Ik kon geen woord uitbrengen. Ik knikte alleen, een schokkerige, domme beweging.

Ze grinnikte, een kort, hijgend geluid. “Je kwijlt bijna.” Ze versnelde haar tempo, mijn vader kreunde en drukte haar dichter tegen zich aan. “Ik weet dat je het leuk vindt om te kijken. Dat doe je al jaren. Heb je er wel eens bij afgetrokken, Ben? Terwijl je naar ons keek?”

De vraag kwam zo direct, zo smerig en onverbloemd, dat ik erdoor gegrepen werd als door een elektrische schok. “N-nee,” stamelde ik. “Dat… dat heb ik nooit gedaan.”

“Nee?” Ze keek me aan, haar ogen glinsterden in het donker. “Je bent nu achttien, hè? Ons feestvarken. Je mag best eens genieten van de leuke dingen in het leven.” Haar blik gleed naar mijn kruis. Mijn broek stond strak, de bolling was overduidelijk. “Doe het dan nu. Trek eens af voor je zus. Ik wil het zien.”

“Kat…” bromde mijn vader, zijn ogen gesloten, zijn gezicht verborgen tussen haar borsten. Maar hij protesteerde niet echt. Hij stopte ook niet.

“Kom op, Ben,” zei ze, haar stem een zacht, aanmoedigend commando. “We zijn hier allemaal familie. Er is niets om je voor te schamen.”

Mijn handen trilden. De lucht in de auto was dik, gevuld met de geur van natte kleren, regen en hun seks. Ik keek naar haar gezicht, naar de uitnodiging in haar ogen die geen weigering duldde. Langzaam, alsof het niet mijn eigen lichaam was, liet ik mijn hand naar mijn broek gaan. Ik maakte de knopen open, trok de rits omlaag. Toen ik mezelf vastpakte was ik al zo hard als steen.

Een diepe zucht ontsnapte Katja, een geluid van goedkeuring. “Zie je,” fluisterde ze, terwijl ze haar tempo weer iets opvoerde. “Al helemaal stijf voor mij. Je hebt een schattige piemel, Ben.”

Ik begon te bewegen, langzaam, verlegen, mijn ogen strak op haar gericht. De sensatie was overweldigend. Niet alleen door mijn eigen aanraking, maar de wetenschap dat zij keek, dat zij het wilde, terwijl ze zich liet neuken door papa. Het was te veel. Het was niet te houden.

Ik voelde het al snel opkomen, een storm die ik niet kon tegenhouden. Mijn bewegingen werden onregelmatig, mijn adem stokte. Katja zag het. Haar ogen werden smaller, oplettend.

“Wacht…” fluisterde ze. Toen, terwijl ze mijn vader bleef berijden, zijn stoten nu diep en hard, leunde ze naar voren. Ze bracht een vinger naar haar lippen, maakte hem nat met haar tong, en strekte haar hand tussen de stoelen door uit naar mij.

Haar vingers raakten me aan.

Het was een lichte, onderzoekende aanraking. Toen sloot haar hand zich om me heen, zachter dan ik deed, maar met een zekere, beheerste vaardigheid die me de adem benam. Ze begon te wrijven, precies op het ritme waarin ze op en neer ging op onze vader.

Het was te veel. De wereld implodeerde tot dat ene punt, die aanraking, die blik. Een diepe, schokkerige kreun ontsnapte me en ik kwam klaar, heftig, over haar vingers en over mijn eigen buik.

Katja trok haar hand terug, alsof er niets gebeurd was. Ze bracht diezelfde vinger weer naar haar mond en likte hem schoon, haar ogen strak op de mijne gericht. Toen fluisterde ze, zo zacht dat het bijna een gedachte was: “Fijne verjaardag, broertje.”

En zonder verder commentaar ging ze weer rechtop zitten, greep de hoofdsteun van de bestuurdersstoel vast en begon zich met hernieuwde kracht op mijn vader te storten. “Kom je bijna, papa?” kreunde ze, haar stem overstemd door het gekreun van mijn vader die zijn climax naderde. “Toe maar. Spuit mijn kutje lekker vol.”

Binnen een minuut was het voorbij. Een laatste, diepe stoot, een grom die uit zijn hele lijf leek te komen, en het verstijven van Katja’s lichaam dat zijn eigen orgasme volgde. Toen viel de stilte, alleen verbroken door hun hijgende adem en de aanhoudende regen.

Katja rolde van hem af, trok haar shirt weer naar beneden en haar onderbroek recht. Mijn vader ritste zijn broek dicht, startte de motor en zette de ruitenwissers weer aan. Niemand zei iets. Katja keek uit het raam, een tevreden, dromerige glimlach op haar gezicht.

We reden in stilte, terwijl tegemoetkomende auto's ons onwetend passeerden. Het enige geluid was het draaien van de motor en het tikken van de regen tegen de voorruit.

Dit was ons leven. Dit was ons nieuwe normaal. En ik besefte, terwijl ik naar de glanzende pareltjes zweet op Katja’s hals keek, en naar de kalme, voldane uitdrukking op het gezicht van mijn vader, dat ik niet eens meer wist hoe een ander normaal eruit zou zien. De ontdekkingen waren gedaan, het voyeurisme was een staat van zijn geworden, en het taboe was het fundament waarop ons gezin verankerd was. En ik, Benjamin, zat er middenin, een stille, willoze getuige die langzaam veranderde in iets wat bijna leek op een medeplichtige, maar nooit, nooit een deelnemer zou zijn. Dat was de ongeschreven regel, de laatste grens. En ik hield me eraan, omdat ik niet wist wat er zou gebeuren als ik die grens overschreed.


Fin.

Trefwoord(en): Dochter, Stiekem, Vader, Voyeurisme, Young Adult, Zus, Suggestie?

Ontzettend bedankt voor je hulp!

Ontzettend bedankt voor je hulp!